(VOH) - Ngành nông nghiệp khuyến khích tăng diện tích sản xuất lúa tại đồng bằng sông Cửu Long, dự kiến cả năm 2011 tăng thêm khoảng 1 triệu tấn gạo, với mong muốn góp phần đưa xuất khẩu gạo vượt trên 7 triệu tấn. Sản lượng lúa tăng là không khó, bảo vệ lợi ích cho nông dân làm lúa mới là khó.

 Tăng diện tích sản xuất lúa, chủ yếu là tăng trong vụ Thu Đông, hay còn gọi là lúa vụ 3. Xét ở khía cạnh sinh lý cây trồng, làm lúa vụ 3 là không phù hợp. Bởi vì khi sản xuất 3 vụ lúa một năm, đất đai không được nghỉ ngơi, độ màu mỡ của đất sẽ nhanh chóng bị suy kiệt, do đó, nông dân phải sử dụng phân bón nhiều hơn để đạt năng suất như mong muốn. Kết quả tăng chi phí sản xuất làm giá thành lúa tăng thêm. Mặt khác sản xuất 3 vụ lúa càng làm sâu bệnh hại lúa tồn tích, tạo nguy cơ lây lan từ vụ này sang vụ khác. Khi ấy, nông dân phải sử dụng nhiều thuốc trừ sâu hơn để bảo vệ mùa màng. Mà tăng sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, môi trường càng bị ô nhiễm. Hiện nay, hàng năm, cả nước sử dụng khoảng 7 triệu tấn phân bón và hàng trăm ngàn tấn thuốc bảo vệ thực vật các loại... để sản xuất ra hơn 40 triệu tấn lúa. Đây là một kỳ tích. Tuy nhiên, hậu quả môi trường rất đáng báo động. Hiện tượng tôm, cá bệnh chết hàng loạt vào đang được nhiều chuyên gia đặt nghi vấn do bị ngộ độc vì môi trường ô nhiễm hoá chất nông nghiệp.

Nông dân sản xuất lúa tăng nhưng cơ chế bảo vệ lợi ích cho họ còn thiếu. Trước tiên, liên kết bao tiêu sản phẩm giữa nông dân với doanh nghiệp hiện chỉ mới thử nghiệm, ở quy mô vài ngàn ha lúa ở một số địa phương, một tỷ lệ rất nhỏ so với 1,6 triệu ha lúa của vụ Đông Xuân hoặc Hè Thu. Cơ chế bảo vệ cho nông dân về giá mua lúa, có lãi 30% như Chính phủ yêu cầu vẫn bị thả nổi. Hạt lúa làm ra, trực tiếp từ tay nông dân bán đến kho của doanh nghiệp xuất khẩu gạo, chiếm tỷ lệ thấp. Đa số hạt gạo phải qua các tầng nấc trung gian như thương lái, đại lý, kể cả cò lúa... nên số tiền nông dân làm lúa thực nhận được thấp hơn 20% hoặc 25% so với giá mua lúa tại kho doanh nghiệp. Mặt khác, khi vào vụ thu hoạch, không chỉ bị tình trạng “được mùa mất giá” mà có thời điểm, doanh nghiệp, đại lý còn tung tin, gây hoang mang để giảm giá mua lúa từ 5% đến 10%.

Những năm qua, xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt mốc từ 5 đến 7 triệu tấn một năm, trở thành quốc gia xuất khẩu gạo thứ hai trên thế giới. Người Việt Nam ai cũng tự hào với thành tích này. Tuy nhiên, thực tiễn so sánh cho thấy, các doanh nghiệp xuất khẩu gạo của Việt Nam cạnh tranh với gạo của các quốc gia khác bằng giá rẻ hơn. Như vậy, để doanh nghiệp có lợi nhuận, tất nhiên, giá mua lúa cho nông dân không thể nào cao được. Trong thời gian qua, những thông tin trái chiều để hạ giá thu mua lúa của nông dân xuất hiện có chủ đích. Trong khi nhu cầu lượng lương thực trên thế giới được dự báo không giảm, một số quốc gia phải tăng lượng nhập khẩu gạo, giá lúa gạo của Thái Lan tăng cao nhưng ngược lại giá mua lúa gạo ở Việt Nam lại sụt giảm là một nghịch lý. Nông dân gần như bị phó thác cho thị trường nhưng không theo quy luật cung cầu mà đã có sự nhào nặn của bàn tay vô hình.

Như vậy nông dân làm lúa tăng lên chưa chắc đã tăng thêm được lợi nhuận mà có khi là làm không công vì lợi nhuận rơi vào khâu trung gian. Nhà nước và ngành nông nghiệp cần có những cơ chế để bảo vệ người nông dân làm lúa. Nông dân sản xuất lúa không cần chạy theo số lượng nhưng có cuộc sống tốt hơn. Nông dân không thể mãi “ bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” nhiều hơn, cực khổ hơn nhưng hưởng lợi không tương xứng. Sản xuất lúa ít hơn mà nâng cao chất lượng lúa để cạnh tranh cũng đồng nghĩa với bảo vệ nguồn tài nguyên đất, môi trường an toàn hơn.

Nguon vinanet